Theo các cơ quan hàng hải và nhiều người đã lục lại hồ sơ, tam giác Bermuda không có số vụ mất tích cao bất thường so với một vùng biển đông tàu thuyền và máy bay qua lại như thế. Phần lớn câu chuyện nổi tiếng đã bị kể sai, thêm thắt, hoặc có lời giải bình thường như bão bất chợt, dòng chảy mạnh và lỗi của con người.
Chào bạn, đây là Nhà Khám Phá. Hồi nhỏ, nhiều người trong chúng ta từng đọc những cuốn sách bìa đen kể về tam giác quỷ nuốt tàu nuốt máy bay. Hôm nay mình làm một việc ít ly kỳ hơn nhưng thú vị hơn: lần theo câu chuyện từ đầu, xem nó được dựng lên thế nào và còn lại gì khi soi kỹ.
Tam giác Bermuda nằm ở đâu, nổi tiếng từ bao giờ?
Tam giác Bermuda là một vùng biển ở phía tây Đại Tây Dương, thường được vẽ bằng ba điểm: bang Florida của Mỹ, quần đảo Bermuda và đảo Puerto Rico. Ranh giới không chính thức, mỗi cuốn sách vẽ một kiểu, có cuốn vẽ rộng gấp đôi cuốn khác.
Đây là một trong những vùng biển nhộn nhịp nhất thế giới, có nhiều tàu buôn, tàu du lịch, thuyền nhỏ và máy bay qua lại mỗi ngày giữa Bắc Mỹ, vùng Caribe và châu Âu.
Cái tên tam giác Bermuda xuất hiện trong một bài báo ở Mỹ năm một nghìn chín trăm sáu mươi tư, rồi nổi tiếng khắp thế giới nhờ một cuốn sách bán rất chạy năm một nghìn chín trăm bảy mươi tư. Sách và phim sau đó đưa ra đủ giả thuyết: từ trường lạ, thành phố chìm, sinh vật ngoài hành tinh.
Để ý một chút: câu chuyện bùng nổ đúng thời mà sách báo về những điều huyền bí đang rất được ưa chuộng. Bối cảnh ấy giải thích một phần vì sao một vùng biển bình thường bỗng thành huyền thoại.
Chuyến bay mười chín và những vụ mất tích nổi tiếng
Câu chuyện được kể nhiều nhất là chuyến bay mười chín. Tháng mười hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, năm chiếc máy bay ném ngư lôi của hải quân Mỹ cất cánh từ Florida trong một chuyến bay huấn luyện và không bao giờ trở về.
Trong các sách huyền bí, chuyến bay được kể như diễn ra giữa trời quang, phi công bỗng hoảng loạn nói la bàn quay loạn, biển trông lạ lùng. Nhưng hồ sơ điều tra cho thấy người chỉ huy dường như đã nhầm vị trí, tin rằng mình đang ở một vùng khác, nên dẫn cả nhóm bay sai hướng ra biển khơi. Thời tiết xấu dần, trời tối, máy bay hết nhiên liệu và có lẽ đã rơi xuống biển động.
Một chiếc thuỷ phi cơ bay đi tìm cũng mất tích. Chi tiết này nghe rợn người, nhưng loại máy bay ấy vốn nổi tiếng dễ cháy nổ vì hơi xăng, và một con tàu gần đó ghi nhận thấy ngọn lửa trên biển vào khoảng thời gian ấy.
Đó là một tai nạn buồn. Nhưng nó có lời giải hợp lý mà không cần đến thế lực bí ẩn nào.
Người thủ thư lục lại từng vụ một
Giữa những năm bảy mươi, một thủ thư người Mỹ quyết định làm một việc mà ít người viết sách huyền bí làm: lục lại báo chí, hồ sơ, báo cáo thời tiết cho từng vụ mất tích được nhắc tới.
Ông phát hiện nhiều điều bất ngờ. Có những con tàu được kể là mất tích trong tam giác thật ra chìm ở một vùng biển khác, có chiếc cách đó rất xa. Có vụ được kể là trời yên biển lặng, nhưng báo cáo thời tiết hôm đó ghi có bão. Có vụ thậm chí không tìm thấy bằng chứng nào là đã từng xảy ra.
Kết luận của ông rất thẳng: bí ẩn tam giác Bermuda là một bí ẩn được chế tạo ra, do người sau chép lại người trước, mỗi lần chép lại thêm thắt một chút.
Đây là một bài học hay về cách đọc thông tin. Một câu chuyện được kể nhiều lần không có nghĩa là nó đúng. Muốn biết thật hay không, phải quay về nguồn gốc.
Vì sao bảo hiểm không tính phí cao hơn?
Có một cách kiểm tra rất thực tế: hỏi những người làm nghề bảo hiểm tàu biển. Họ sống bằng việc tính toán rủi ro, vùng nào nguy hiểm thì phí bảo hiểm cao.
Các hãng bảo hiểm hàng hải lớn không tính phí cao hơn cho tàu đi qua tam giác Bermuda. Lực lượng tuần duyên Mỹ, cơ quan phụ trách cứu hộ trên vùng biển này, cũng nhiều lần nói rằng không có bằng chứng vùng này nguy hiểm khác thường.
Nếu có những vụ mất tích, đó là vì vùng này có nhiều tàu thuyền, nhiều thuyền nhỏ do người ít kinh nghiệm điều khiển, thời tiết thay đổi nhanh, có bão mạnh theo mùa, và dòng hải lưu Gulf Stream chảy xiết có thể cuốn trôi xác tàu và mảnh vỡ đi rất nhanh.
Một vùng biển đông người qua lại thì tất nhiên có nhiều tai nạn hơn một vùng vắng. Giống như một ngã tư đông xe có nhiều va chạm hơn một con đường quê, mà không ai bảo ngã tư ấy bị ma ám.
Những hiện tượng có thật trên biển
Nói tam giác Bermuda không bí ẩn không có nghĩa là biển không nguy hiểm. Đại dương có những hiện tượng thật sự đáng sợ.
Có những con sóng bất thường cao hơn hẳn sóng xung quanh, xuất hiện đột ngột, từng được ghi nhận bằng thiết bị đo trên giàn khoan. Có những cơn giông hình thành nhanh trên biển ấm. Có dòng chảy mạnh đẩy tàu nhỏ trôi xa.
Các nhà khoa học cũng từng đưa ra giả thuyết về khí mê tan thoát ra từ đáy biển làm nước kém nổi, nhưng chưa có bằng chứng nó làm chìm tàu ở vùng này.
Bài học cho người đi biển, kể cả trên những chuyến tàu ra đảo ở Việt Nam, vẫn là những điều quen thuộc: xem dự báo thời tiết, mặc áo phao, nghe theo thuyền trưởng. Biển đáng sợ vì sức mạnh tự nhiên của nó, chứ không cần đến một tam giác ma quái nào.
Câu hỏi thường gặp
La bàn ở tam giác Bermuda có bị quay loạn không?
Không có bằng chứng la bàn quay loạn ở đây. La bàn chỉ hướng bắc từ trường, ở mọi nơi trên Trái Đất đều có độ lệch nhỏ so với hướng bắc địa lý, người đi biển đã biết và hiệu chỉnh từ lâu.
Tàu lớn có còn đi qua tam giác Bermuda không?
Có, hằng ngày vẫn có rất nhiều tàu hàng, tàu du lịch và máy bay đi qua vùng này một cách bình thường. Nếu nó thật sự nguy hiểm bất thường, các tuyến đường đã phải đổi từ lâu.
Vì sao câu chuyện tam giác Bermuda lan rộng như vậy?
Vì nó hấp dẫn, dễ kể, và được sách báo, phim ảnh nhắc đi nhắc lại. Những lời giải bình thường như bão hay lỗi người lái ít khi được kể kèm, nên người nghe chỉ nhớ phần bí ẩn.
Ở Việt Nam có vùng biển nào được gọi là tam giác quỷ không?
Đôi khi người ta đặt những cái tên như vậy cho một khúc sông hay vùng biển hay có tai nạn. Thường lý do là dòng chảy xiết, đá ngầm, hay thời tiết thất thường, những điều cần tìm hiểu để phòng tránh chứ không phải thứ để sợ hãi.
Sóng bất thường cao cỡ nào?
Sóng bất thường có thể cao gấp đôi những con sóng lớn xung quanh, đã có lần đo được sóng cao khoảng hai mươi lăm mét ở Biển Bắc. Chúng hiếm nhưng có thật và rất nguy hiểm cho tàu.
