Mưa cá và mưa ếch có thật, dù rất hiếm, và đã được ghi lại ở nhiều nước qua nhiều thế kỷ. Lời giải được nhiều người chấp nhận nhất là vòi rồng hình thành trên ao hồ hay biển hút nước cùng những con vật nhỏ lên cao, gió bão mang chúng đi một quãng rồi thả xuống cùng cơn mưa.
Chào bạn, đây là Nhà Khám Phá. Nghe chuyện cá rơi từ trời xuống, nhiều người sẽ cười bảo chuyện cổ tích. Nhưng hôm nay mình sẽ kể những lần nó được ghi nhận đàng hoàng, và cùng nhau làm thám tử xem lời giải nào hợp lý nhất.
Những trận mưa lạ đã được ghi lại ở đâu?
Chuyện mưa ếch, mưa cá đã có trong sách vở từ thời La Mã cổ đại. Nhưng những lần đáng tin hơn là những lần gần đây, khi có nhiều người chứng kiến, có ảnh chụp, có báo chí đưa tin.
Năm hai nghìn không trăm mười, ở một thị trấn nhỏ giữa vùng khô hạn phía bắc nước Úc, cách sông biển rất xa, người dân kể rằng sau một trận mưa lớn, những con cá nhỏ còn sống rơi lộp độp xuống đường. Đó không phải lần đầu thị trấn ấy gặp chuyện này.
Ở nhiều nơi khác, người ta kể về mưa ếch nhỏ, có khi cả một vùng ruộng bỗng đầy ếch con sau cơn giông. Cá và ếch rơi xuống thường nhỏ, cùng một cỡ, cùng một loài.
Chi tiết cùng cỡ, cùng loài ấy rất quan trọng. Nó gợi ý rằng có một cơ chế nào đó đã chọn lọc, chỉ nhặt lên những con vật nhẹ ở một chỗ, chứ không phải mọi thứ trên đường đi.
Vòi rồng hút nước lên trời như thế nào?
Vòi rồng là một cột không khí xoáy rất mạnh nối từ đám mây giông xuống mặt đất. Khi nó hình thành trên mặt nước, người ta gọi là vòi rồng nước. Ở Việt Nam, dân vùng sông nước và biển đôi khi thấy cột nước xoáy ấy từ xa.
Trong lòng vòi rồng, gió xoáy cực nhanh và áp suất rất thấp, giống như một cái ống hút khổng lồ. Nó có thể hút nước mặt hồ lên cao, kéo theo cả những con cá nhỏ, nòng nọc, ếch con đang ở gần mặt nước.
Lên tới đám mây, những con vật nhỏ bị luồng gió mạnh bên trong mây giông giữ lơ lửng và mang đi. Mây có thể trôi hàng chục cây số trước khi gió yếu đi. Khi không còn sức nâng, cá ếch rơi xuống cùng nước mưa.
Vì sức gió chỉ đủ nâng những vật nhẹ, nên những thứ rơi xuống thường nhỏ và cùng một cỡ. Lời giải này khớp với nhiều chi tiết trong các lời kể, và là lời giải mà phần lớn nhà khí tượng nghiêng về.
Lễ hội mưa cá ở một thị trấn Honduras
Ở thị trấn Yoro thuộc Honduras, Trung Mỹ, người dân kể về chuyện mưa cá từ lâu đời. Gần như mỗi năm, vào khoảng mùa mưa, sau một trận giông rất lớn ban đêm, sáng ra người ta thấy cá nhỏ còn sống nằm trên mặt đất.
Chuyện đều đặn tới mức thị trấn có hẳn một lễ hội mưa cá. Với người dân địa phương, đó là một phép lành, và có những câu chuyện tín ngưỡng gắn liền với nó mà họ rất trân trọng.
Điều thú vị là ở Yoro, lời giải vòi rồng không hoàn toàn thuyết phục. Có ý kiến cho rằng cá thật ra đến từ những dòng nước ngầm hoặc sông suối nhỏ gần đó, bị nước lũ trong đêm dồn lên mặt đất rồi mắc lại khi nước rút. Người ta không thấy cá rơi, chỉ thấy cá nằm đó vào buổi sáng.
Đến nay chưa có một nghiên cứu dứt khoát nào khép lại chuyện này. Đó cũng là một bài học hay: cùng gọi là mưa cá, nhưng mỗi nơi có thể có một lời giải khác nhau.
Mưa đỏ ở Ấn Độ và những trận mưa màu
Không chỉ có cá và ếch, đôi khi mưa còn mang theo màu. Năm hai nghìn không trăm lẻ một, ở bang Kerala miền nam Ấn Độ, người dân chứng kiến những trận mưa có màu đỏ như máu kéo dài nhiều tuần, làm quần áo phơi ngoài sân nhuộm hồng.
Có lúc người ta đưa ra những giả thuyết rất hoang đường cho trận mưa ấy. Nhưng các phân tích sau đó cho thấy màu đỏ đến từ bào tử của một loài tảo sống bám trên cây và đá trong vùng, bị gió cuốn lên rồi lẫn vào nước mưa.
Ở nhiều nơi khác, mưa có màu vàng hay nâu đỏ là do bụi sa mạc bị gió mang đi hàng nghìn cây số, rồi rơi xuống cùng mưa. Ô tô đỗ ngoài đường sáng ra phủ một lớp bụi mỏng màu cam.
Những trận mưa lạ này nhắc mình rằng bầu trời không trống rỗng. Nó luôn chở theo bụi, bào tử, phấn hoa, và đôi khi cả những vị khách bất ngờ hơn thế.
Làm thám tử trước một chuyện lạ
Khi nghe một chuyện kỳ lạ như mưa cá, có ba câu hỏi rất đáng hỏi. Câu thứ nhất, có ai tận mắt thấy cá rơi không, hay chỉ thấy cá nằm trên đất. Câu thứ hai, cá ấy là loài gì, sống ở đâu gần đó. Câu thứ ba, trước đó có giông, có vòi rồng, có lũ không.
Đôi khi lời giải đơn giản hơn mình nghĩ. Chim biển bay qua nhả mồi, nước lũ dâng rồi rút, hay một người nào đó đổ một thùng cá. Những lời giải ấy không hấp dẫn bằng chuyện cá rơi từ trời, nhưng phải được loại trừ trước.
Còn khi mọi lời giải đơn giản đều không khớp, thì mình mới đến với những lời giải đặc biệt như vòi rồng. Đó là cách các nhà khoa học làm việc: không vội tin, cũng không vội chê, mà xếp các khả năng từ dễ tới khó.
Lần tới trong nhà có ai kể một chuyện lạ, cả nhà thử chơi trò thám tử này nhé. Đôi khi đi tìm lời giải còn vui hơn cả câu chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Cá rơi từ trời xuống có còn sống không?
Có những lời kể cho biết cá rơi xuống vẫn còn sống, nhất là khi chúng chỉ được mang đi một quãng ngắn. Nếu bị mang lên cao và đi xa, cá có thể chết vì lạnh hoặc thiếu nước, thậm chí bị đông cứng trong mưa đá.
Vòi rồng nước có nguy hiểm không?
Có, vòi rồng nước có thể lật thuyền nhỏ và gây hư hại khi vào bờ. Thấy vòi rồng thì người đi thuyền nên tránh xa, vào bờ hoặc đi theo hướng vuông góc với đường nó di chuyển.
Ở Việt Nam có hay xảy ra vòi rồng không?
Vòi rồng có xảy ra ở Việt Nam, nhất là vào mùa giông ở vùng đồng bằng, ven biển và trên các hồ lớn. Chúng thường nhỏ và ngắn ngủi hơn những cơn lốc xoáy lớn ở nước Mỹ.
Có trận mưa nào mang theo động vật lớn không?
Hầu như không có lời kể đáng tin nào về động vật lớn rơi từ trời, vì gió không đủ sức nâng vật nặng đi xa. Những thứ rơi xuống thường là cá nhỏ, ếch nhỏ, nòng nọc, đôi khi là sứa hay tôm tép.
Mưa đá to có phải cũng do gió mạnh trong mây?
Đúng vậy, những luồng gió thổi ngược lên rất mạnh trong mây giông giữ các hạt băng lơ lửng, để chúng lớn dần qua nhiều lần lên xuống. Khi quá nặng, hạt băng rơi xuống thành mưa đá, cùng cơ chế giữ cá ếch trên cao.
